Sakonnin Imel na Epstein Ta Jawo Tambayoyi Kan Kare Lafiyar ‘Yan Najeriya

Tattaunawa da ke ƙaruwa a kafafen sada zumunta ta sake jawo hankalin jama’a kan marigayi attajirin Amurka Jeffrey Epstein da hanyoyin hulɗarsa a duniya, bayan yaduwar wasu imel da takardu da ake zargin suna magana kan binciken jikin ɗan Adam da auna wasu siffofi na jiki.

Epstein, wanda ya mutu a tsare a shekarar 2019 yayin da yake fuskantar tuhuma kan safarar mata don lalata, an san cewa yana da alaƙa da manyan mutane a siyasa, kasuwanci da ilimi. A tsawon lokaci, rahotanni da takardun kotu sun bayyana girman hanyar sadarwarsa, kodayake hukumomi sun sha jaddada cewa hulɗa da mutum kaɗai ba lallai ba ne ta nuna aikata laifi.

A baya-bayan nan, wasu imel da ake yadawa a intanet suna kama da tattaunawa kan auna sassan jikin mata da yiwuwar yin hoton likita. Daga cikinsu akwai waɗanda ake cewa musayar saƙo ce tsakanin Epstein da attajirin duniya Bill Gates, inda ake zargin an nemi a kawo wasu mata daga Najeriya, tare da zaton cewa za a iya amfani da wasu sassan jikinsu wajen wasu ayyuka da ka iya kasancewa masu laifi.

Masana harkar lafiya sun ce wannan batu na nuna muhimmancin tsauraran matakan amincewar ɗabi’a, cikakkiyar yardar mahalarta, da kulawar gwamnati duk lokacin da bincike mai alaƙa da ƙasashen waje ya shafi ‘yan ƙasa, musamman ‘yan Najeriya.

A Najeriya kuma, hankula sun karkata ga Ma’aikatar Lafiya ta Tarayya da Ministan Lafiya, Dr. Muhammad Ali Pate, inda masu lura da al’amura ke kira da a tabbatar akwai ƙaƙƙarfan matakan kariya da za su hana duk wani bincike na lafiya ko na halittu da ba bisa ƙa’ida ba kan ‘yan Najeriya.

Haka kuma, akwai tattaunawa a bainar jama’a game da wata alaƙar aiki ta tsawon lokaci tsakanin Ministan Lafiya da Bill Gates, lamarin da ya sa wasu ‘yan Najeriya ke neman karin bayani da tabbaci daga hukumomi domin kawar da fargabar jama’a.

Saboda haka, ‘yan ƙasa da ƙungiyoyin farar hula suna roƙon hukumomi su ƙarfafa tsarin bayyana gaskiya, hanyoyin kai rahoto, da tsarin sa ido domin tabbatar da kare ‘yan Najeriya daga duk wata yiwuwar cin zarafi a haɗin gwiwar binciken ƙasa da ƙasa.

Masu nazarin manufofin lafiya sun ce wannan tattaunawa na nuna wata babbar matsala ta duniya — buƙatar riƙon amana, tsauraran ƙa’idojin ɗabi’a, da kuma amincewar jama’a a haɗin gwiwar kimiyya tsakanin ƙasashe.

Ga wasu tambayoyi kan waɗannan zarge-zarge domin tabbatar da gaskiya da adalci, waɗanda Ministan Lafiya, Dr. Muhammad Ali Pate, jami’an lafiya da ‘yan Najeriya ke buƙatar amsarsu cikin gaggawa:

1. Wane tsarin doka ne ke kula da amincewa da duk wani binciken lafiya ko na jiki da ke da alaƙa da ƙasashen waje wanda ya shafi ‘yan Najeriya?

2. Wace rawa kwamitocin ɗabi’a na ƙasa ke takawa wajen sa ido kan haɗin gwiwar bincike na ƙasa da ƙasa?

3. Shin ma’aikatar lafiya ta ga waɗannan zarge-zargen imel da ke yawo, kuma wane mataki ta ɗauka?

4. Ta yaya ma’aikatar ke sa ido kan shirye-shiryen lafiya ko bincike da ake tallafa musu daga waje a Najeriya?

5. Wadanne sharuddan bayyana gaskiya ake buƙata ga gidauniyoyi na ƙasa da ƙasa da ke aiki da cibiyoyin lafiya na Najeriya?

6. ‘Yan Najeriya na neman karin bayani game da tallafin lafiya ko shirye-shiryen da Bill Gates ke tallafawa a Najeriya wane bayani ma’aikatar za ta iya bayarwa?

7. Shin ma’aikatar ta yi wani bincike ko duba ayyukan haɗin gwiwar lafiya na ƙasa da ƙasa a baya-bayan nan?

8. Wane hukunci ne doka ta tanada idan wata ƙungiya ta karya dokokin binciken lafiya na Najeriya?

9. Ta yaya Najeriya ke kare bayanan lafiya da na halittar ‘yan ƙasa a cikin haɗin gwiwar duniya?

10. Wane tabbaci hukumomi za su iya bai wa ‘yan Najeriya cewa duk haɗin gwiwar lafiya na ƙasa da ƙasa na bin dokokin Najeriya da ƙa’idojin ɗabi’a na duniya?

Masana sun ce waɗannan tambayoyi na cikin al’adar neman bayani daga hukumomi, ba wai suna nufin zargin wani ba, sai dai suna nuna buƙatar bayyana gaskiya, tabbatar da sahihan bayanai, da ci gaba da sadarwa da jama’a domin ƙarfafa amincewa da tsarin kula da lafiyar Najeriya.

Usman Dahir

udahir@gmail.com